Divriği, zengin bir yemek
ve mutfak kültürüne, sofra görgüsüne ve geleneklerine sahip bir yöredir. Sonbaharda
geleneksel olarak etlerden kavurma/etlik yapılır. Bitkisel besinlerden en çok
kullanılan buğdaydır. İlçe sınırları içinde yetişen sebzeler, kendiliğinden
yetişen bitkiler, sofralarda zengin bir çeşitlilik olarak karşımıza çıkar.
Divan-ı Lügat-it Türk'te yer alan kömbe, kuymak, tutmaç, umaç ve ugut, Divriği
mutfağında pişen yemeklerdendir. Elma, ayva ve armut meyvelerinin kurularına gah,
kayısı ve erik kurusuna çir, dut kurusuna ise çemiç adı verilmiştir. Ayrıca,
Divriği cevizi ünlüdür. Kurubaklagiller Divriği mutfağında önemli yer tutan diğer
bir besindir. Baharatlardan ise en çok reyhan, anuhotu (anık) isimli dağ reyhanı ve
kekik kullanılır.
Pilavlar
Alatlı pilav: Diğer adları; Divriği pilavı, muhaşerli pilav, ak pilav, çocukların
deyimiyle de uyuyan pilavdır. Bayramlarda düğünlerde, özel misafirler için ve iftar
sofralarında pişer.
Pilav için önce muhaşer hazırlanır. Muhaşer, ıslatılarak kabuğu çıkmış ve
ikiye ayrılmış nohuttur. Daha sonra üzüm ayıklanır. Pilavda kullanılan üzüm, bu
yörede bamya, parmak ya da Besni üzümü adıyla bilinir. Et olarak koyun, keçi, tavuk,
hindi hatta geyik eti, bıldırcın eti, keklik eti konulabilir. Kefleme yapılır.
Kefleme etin kemikten ayrılıp parmak büyüklüğünde parçalara bölünmesidir.
Keflenmiş et sinilere serilir, üzerine alat (pilava lezzetini veren baharat); bahar,
karabiber, karanfil ve tuzdan oluşan karışım serpilerek üzeri tülbentle örtülür.
Bu işlemler bir gün önceden yapılır. Daha sonra kuru soğan ve alat katılır.
Baharatlı soğan yağda bir iki kez çevrilir. Bir gün önceden hazırlanmış
karışım konur ve karıştırılır. Üzerine tuzlu suda bekletilip süzülmüş pirinç
ve yeteri kadar su eklenip pişmeye bırakılır. Pişmeye yakın tereyağı eritilip
dökülür. Piştikten sonra üzerine temiz bir bez örtülüp demlenmeye bırakılır.
Tepsi ya da lengere ters çevrilerek sofraya getirilir. Üzüm hoşafı ile ikram edilir.
Ayrıca Dibi döşemeli pilav, Çandır Baba pilavı, Pullu pilav yöre yemeklerindendir.
Çorbalar: Tırta, Baduç aşı, Düğürcek aşı (pıt pıt aşı), Ekşi aşı
(eşgiaşı), Helle aşı, Bulgurlu süt aşı, Sütlü yarma aşı, Tırhıt, Umaç
aşı, Tutmaç aşı, İnce erişte aşı, Yoğun erişte aşı, Kellecoş, Tirit,
Pastigan aşı, Borana
Et Yemekleri ve Köfteler: Beyran, Gömlek dolması, Köz kebabı (külbastı), Kuzu
dolması, Ciğer sarması, İskembe (has)-Mumbar (sucuk), Tavuk-hindi (culluh) dolması,
İri köfte (içli köfte), Ayranlı köfte/yoğurtlu köfte.
Sarmalar: Karayaprak sarması, Herdemgüzeli sarması, Evelik sarması, Kazankarası
sarması
Yörede Yetişen Bitkiler ve Sebzeler: Herdemgüzeli (perdemgüzeli), evelik, pürpürüm,
kazankarası, yemlik, tellice, kuşkuş (guşguş) ve yüksüfotu gibi bitkiler
bahçelerde kendiliğinden yetişir. Akpancar tarlalarda, ışkın (eşkın), madımak
(madımalak), kuzu kulağı, teke sakalı, hıyarcık, kasnı, kenger, çiriş ise
kırlardan ve dağlardan toplanan bitkilerdir. Ayrıca; Baduç kavurması, Patlıcan
kabuğu yemeği, Kabak çiçeği dolması, Sarmısaklı kök, Yer elması, Kazankarası,
Göbelek, göbek (mantar), Yarpuz/narpuz, Yemlik bulunur.
Diğer yemekler: Keşkek, Gendime pilavı, Pancar pilavı, Cumur, Sırım
Hamurişleri ve Tatlılar: Babikko, Bazık, Beksimet (peksimet), Bisi, Hurma, Gatmer
(katmer), Kopili, Kömbe, Dönderme, Kapama, Külleme, Pazik, Yufka kızartması yörede
yapılan başlıca hamurişleridir. Divriği mutfağında sütlü tatlılar, meyve ve
baklagiller ile yapılan tatlılar ve unlu tatlılar yer almaktadır. Aslak (kuru
kayısı) kavurması, incir kavurması, ayva dolması, sütlü pekmezli elma dolması,
cevizli elma dolması, cevizli havuç, ballı börek, ballı kabak, bastık (dut pekmezi)
kavurması (kombis), datlas (aşure), hasirde, kar helvası, hurma-tava hurması, kadayıf
(gadeyif), kaygana/ballı yumurta,kuymak (guymah), baklava (paglava), dilber dudagı,
hanım bilegi, sarıgı burma, sütlaç (süt ası), tohinik, tel tel (tel helvası), ugut
yörede yapılan başlıca tatlılardır. Ayrıca gül, kabak, karakemas (erik türü)
reçelleri, gül şurubu, vişne, kayısı, kızılcık şerbeti yöresel reçel ve
şerbetlerdir.
Kiler (kilar) kültürü: Divriği mutfağında kiler, önemli bir yer tutar. Yazdan
sebze, meyve, süt ürünleri ile kış ayları için çeşitli hazırlıklar yapılır.
Hem ekonomik yönden, hem de besin yönünden yemeklere destek olur. Yörede yapılan
başlıca turşular şunlardır; Alıç (Aluç) turşusu (bir çeşit dağ meyvesi),
Baduç tursuşu (yeşil fasülye), Dip turşusu (pancar kökü), Kabak turşusu,
Karpuz-kelek turşusu, Tırhik armudu turşusu. Hazırlıklar içinde kurutmalıklar
önemli bir yer tutar. Baduç kurutması, Bamya kurusu, Biber kurusu, Kabak kurusu,
Patlıcan kurusu, Anuh kurusu, İreyhan kurusu, Maydanoz kurusu, Nane kurusu yörede
hazırlanan kurutmalıklardır. Kabuğu soyularak kurutulan meyveler kak, çekirdekli olup
kurutulanlar çir ismini alırlar. Bunlar şöyle sıralanabilir; Elma gahı, Armut gahı,
Ayva gahı, Erik çiri, Kızılcık çiri, Aşlak (kayısı) çiri, Berge çiri, Vişne
kurusu. Ezmeler, adından da anlaşılacağı gibi ezilip pişirilerek elde edilen meyve
ve sebzelerdir. Bunları şöyle sıralayabiliriz; Erik ezmesi, Kayısı ezmesi,
Kızılcık ezmesi, Domates ezmesi (pelver), Biber ezmesi. Bastık (bastıh), meyvelerin
ezilip, pişirilip süzüldükten sonra yeniden kaynatılıp koyulaştırılarak bez ya da
tepsiye serilerek pestil haline getirilmesine denir. Ekşi kış eriği veya aluçar (can
eriği) bastığı, Berge (Aşısız kaysı) bastığı, Dut bastıgı, Hamam bastıgı
(karışık meyveler) yörede yapılır. Bunlardan başka ayrıca saruç, Dut pekmezi
(tutbalı), Sütlü pekmez de yörede hazırlanan yiyecek türleridir. Saruç, içi ceviz
ya da meyveyle, dışı dut ya da üzüm şırasıyla elde edilen eğlencelik yiyecek
türüdür. Sütlü pekmez dut pekmezinin içine süt ilave edilerek yapılır.
Özel Gün Yemekleri
Şeker Goru: Nişanlı kıza oğlan evi tarafından kayınvalidesi, görümcesi, yengesi
hatta komşusu tarafından şeker ikramı yapılması geleneğine şeker goru denir. Bu
gelenek halen sürmektedir.
Elmalı Semah: Düğünden önce kız evinde kına gecesi yapılırken, oğlan evinde
damat arkadaşlarıyla elmalı semah yapar. Sarmalar, köfteler, ciğer kavurmaları, ve
salataların yanında; meyveler, özellikle de bol elma yiyerek gençlerin çalgılar
eşliğinde neşe eğlendikleri, karşılıklı kaşık havası oynadıkları bir tören
olan elmalı semah bir çeşit bekârlığa veda, evliliğe uğurlar olsun
toplantısıdır.
Hacı Düğünü ve Hacı Yemeği: Hacıların döndüğü gün, ya kendi evinde ya da bir
yakınının evinde 10-15 kişilik bir karşılama yemeği yapılır. Eğer evde nişanlı
gençler ya da sünnet olacak çocuk varsa bunların düğünü hacı yemeği ile birlikte
yapılır ki buna hacı düğünü adı verilir. Eğer yoksa bu yemeğe sadece hacı
yemeği adı verilir.
Çandır Baba Pilavı: Mahalle çocukları Çandır Baba aracılığıyla yağmur
yağmasını isterler. Bir sırığa korkuluk gibi eski püskü elbiseler giydirilir ve
kuvvetli bir çocuk Çandır Baba adı verilen bu korkuluğu alır ve öne düşer, arkada
mahallenin diğer çocukları hep bir ağızdan tekerleme söylerler. Bunu söyleyerek
mahalleyi dolaşan çocuklar gittikleri evlerin kapılarını çalarak bulgur ve yağ
isterler. Kimi ev yağ, kimi ev bulgur verir, kimi evler de çocuklara, öncü bir yağmur
gibi su serperler. Topladıkları malzemelerle, yaşlı bir hanım tarafından evlerine
buyur edilirler. Kadın dua ederek pilavı ocağa koyar. Birlikte oturulup yenilir.
Böylece sofradan kalkmadan duaların kabul edildiğine inanılır. |
GERİ
doldurunuz